سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
21
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى)
و در دلالت تضمّن مىگوئيم : تضمّن عبارتست از دلالت لفظ بر جزء موضوعله از حيث اينكه جزء موضوعله مىباشد . و در دلالت التزام مىگوئيم : التزام عبارتست از دلالت لفظ بر امر خارج لازم معناى موضوع له از حيث اينكه خارج از موضوعله مىباشد . و بدين ترتيب اشكال مذكور دفع مىشود زيرا مثلا وقتى لفظ [ شمس ] را بر مجموع جرم و شعاع اطلاق نموده و دلالتش را مطابقه دانسته و اراده جرم به تنهائى را از آن تضمّن فرض نموديم چون جزء معنا مىباشد ، نبايد گفت لفظ [ شمس ] در وضع ديگر براى جرم به تنهائى وضع شده لاجرم دلالتش بر آن مطابقه است و در عين حالى كه تضمّن بوده مطابقه نيز مىباشد و بدين ترتيب تعريف دلالت مطابقه مانع از اغيار نبوده همانطوريكه تعريف دلالت تضمّن چنين نيست . اينكه مىگوئيم نبايد چنين گفت و اشكال مذكور را نبايد طرح كرد جهتش آنست كه در تعريف هركدام از دلالات قيد [ حيثيت ] ملحوظ و منظور است مثلا در تعريف دلالت مطابقه همانطوريكه گفتيم مىگوئيم : دلالت لفظ بر تمام موضوعله از حيث اينكه تمام موضوعله است مطابقه مىباشد بنابراين دلالت لفظ [ شمس ] بر جرم از حيث اينكه تمام موضوعله است البتّه مطابقه بوده ولى از حيث اينكه جزء موضوعله است تضمّن مىباشد پس تعريف دلالت مانع از اغيار بوده و ببركت اخذ قيد حيثيّت در آنها آنچه از مصاديق و افراد غير معرّف هست از تعريف خارج مىشود .